فصل اول مواردی که ما معلین باید به آن توجه کنیم:

استفاده از روش‌های فعال یاددهی مبتنی بر IT:

معلمین گرامی باید به شناسایی و ارتقای مهارت‌های خود در كاربرد فناوری‌های نوین نظیر ICT و IT در آموزش بپردازند. به این ترتیب نه تنها می‌توانند از راهبردهای گوناگون در آموزش استفاده كنند، بلكه امكان پاسخ‌گویی به نیازها و تفاوت‌های فردی، یاد گیرنده را فراهم می‌سازند و با استفاده از جذابیت‌های فناوری‌های در جهت ایجاد انگیزه، كلاس موفق‌تری را خواهند داشت و شور و نشاط بیشتری در كلاس ایجاد می‌كنند.

شاگردان نیز در هنگام كار با ICT، اغلب در غالب گروهی مشاركت می‌كنند و تجربه‌ی این گونه كارها به تقویت و رشد مهارت‌های فردی و اجتماعی، می‌افزاید.

هر دانش‌آموز با هر میزان از توانایی می‌تواند از این فناروی برخوردار باشد و از فرآیند یادگیری غنی‌تری برخوردار گردد. ما معلمین باید سعی كنیم با یاری خداوند گنج دورنی دانش‌آموزان و استعدادهای نهفته آنها را نمایان كنیم. یعنی یادگیری برای عمل كردن، یادگیری برای زندگی در كنار هم و با هم بودن را پرورش دهیم.

از ICT به عنوان ابزاری برای پشتیبانی از اهداف تدریس باید استفاده كنیم و دانش‌آموزان را به همكاری با یكدیگر به هنگام كار با این ابزار تشویق كنیم، تا ضمن دست‌یابی به یادگیری مستقل و فعال، تقویت كار مشاركتی را پرورش دهیم و باعث تقویت توانایی‌های دانش پژوهان در جمع‌آوری و پردازش اطلاعات و نوشتن گزارش‌ها باشیم.

بررسی نحوه تدریس:

بهترین روش تدریس را چگونه می‌توان ارائه داد؟

این سؤالی است كه تمامی همكاران به هنگام تدریس به آن می‌اندیشند. در گروهی از همكاران كم تجربه گاهی این سؤال به همراه اضطرابی خاص ظاهر می‌شود و اگر به نحوی این اضطراب را به هنگام تدریس بروز دهیم یعنی «اولین پله شكست».

دانش‌آموزان دبیرستانی معمولاً تجربه چندین ساله در شناخت كلیه رفتارهای معلمشان دارند و كوچك‌ترین رفتار معلم را ناخودآگاه زیر ذره‌بین تجزیه و تحلیل خود قرار می‌دهند و شاید نتوانند آنچه حس می‌كنند بیان كنند ولی به هر حال با نگاه یا رفتارشان به یكدیگر یا به معلم گوشزد می‌كنند. با دانش‌آموزان كه صحبت می‌كردم اولین نكته‌ای كه در كلاس‌داری مدنظر داشتند، این بود كه معلم باید بتواند تسلط كامل خود را بر موضوع و كلاس نشان دهد. همكاران نیز با بیان خود همین مطلب را می‌رسانند. معلم باید احاطه به كلیه موارد بحث داشته باشد و قدرت ارائه آنها را نشان دهد. بسیاری از همكاران جهت موفق بودن، لزوم داشتن طرح درس مناسب و فراگیر، خواه به صورت مكتوب یا ذهنی را قائل بودند. آنان معقتد بودند وجود طرح درس مناسب باعث تسلط كامل معلم بر موضوع مربوط می‌شود تا بدون اتلاف وقت موارد درسی را به طور كامل پیاده كند.

جلسه اول تدریس:

به عقیده تعداد زیادی از همكاران و دانش‌آموزان مهمترین جلسه در طول سال همان جلسه اول است.

اولین برخورد معلم با دانش‌آموز چگونه باید باشد؟

عده‌ای از معلمین موفق جهانی معتقدند اولین برخورد باید به نحوی باشد كه دانش‌آموز حس كند در یك برنامه‌ریزی كاملاً منظمی قرار گرفته است. كلیه قوانین كلاس در طی سال، در همین جلسه باید مشخص گردد. صحبت‌های مهمی از قبیل نحوه تدریس یا روش صحیح مطالعه یا نحوه برنامه‌ریزی روزانه و همچنین اهمیت انضباط در همین جلسه مطرح گردد. در مورد انتخاب نوع انضباط، اینكه از نوع  انضباط مقتدرانه، برونی و مستبدانه، یا انضباط دموكراتیك، دورنی با احساس مسئولیت و اینكه كدام‌یك مؤثرترند. قضاوت و ارزیابی به عهده خود شماست. همچنین معلمین موفق دنیا در جلسه اول نسبت به استفاده كمتر از برنامه‌های تلوزیونی تأكید دارند. آنها می‌گویند برنامه‌های تلوزیونی باعث كاهش فعالیت بدنی و عموماً اتلاف وقت بچه‌ها می‌شوند. كارشناسان نیز بحث مفصلی در این مورد دارند كه بررسی و قضاوت آنها به عهده خود شماست.

اهمیت ایجاد انگیزه در جلسه اول:

 اگر معلم بتواند در جلسه اول اهمیت فراگیری علم را به كلاس تزریق كند جلسات بعدی به مراتب بسیار بهتر و ارزنده‌تر می‌شوند و كلاس از معلم محوری به سوی شاگرد محوری حركت كره و تبدیل به كلاسی پویا و ارزنده می‌گردد.www.zibaweb.com

 در مورد علم و اهمیت آن از بیانات لطیف حضرت علی (ع) می‌توانیم سود ببریم آنجا كه در ستایش دانش می‌فرمایند: هر ظرفی تنگ می‌گردد (پر می‌شود) به آنچه درون آن می‌گذارند مگر علم و دانش (سینه دل) كه چون علم در آن راه یافت فراخ می‌گردد و گنجایش دارد برای پذیرفتن علم دیگر، این دل‌ها ظرف‌های علوم و اسرارند و بهترین آن دل‌ها، نگهدارنده‌ترین آنهاست (كه سپرده شده را خوب نگهدارد و به یاید دارد) پس هوشیار باش و از من نگاهدار و به یاد داشته باش آنچه به تو می‌گویم: ای كمیل: علم بهتر از مال است. زیرا علم ترا از گرفتاری‌های دنیا و آخرت نگاه دارد و تو مال را از تباه شدن نگاه می‌داری، مال را بخشیدن كم می‌گرداند ولی علم در اثر بخشیدن و یاد دادن به دیگران فزونی می‌یابد.

 دو خورنده هستند كه سیر نمی‌شوند، خواهان علم كه هر چه بر او كشف و هویدا شود باز مجهول دیگری را می‌خواهد معلوم كند و خواهان دنیا كه آنچه از كالای دنیا بیابد باز می‌خواهد كالای دیگری به دست آورد.www.zibaweb.com

نحوه شروع تدریس:

شاگردان معمولاً دوست دارند معلم قبل از شروع درس جدید، خلاصه‌ای از مطالب گذشته را اشاره كند و معتقدند این كار باعث ایجاد آرامش در فراگیری مطالب جدید می‌گردد. عموماً خود همكاران نیز به این مورد آگاهند و به لزوم انجام این كار معتقدند. هر چند این اشاره بسیار كوتاه و گذرا باشد، ولی این احساس اطمینان روحی را كه مطالب قبلی تماماً مرور و وارد ذهن ما شده و اكنون آماده پذیرش جدید هستیم، را می‌دهد. و این خیلی فرق می‌كند با معلمی كه به نظر دانش‌آموزان از یك نقطه گنگ شروع به حركت می‌كند. در این موارد بسیاری از بچه‌ها چون اطمینان به دانستن مطالب سابق ندارند و در ذهن خود اتصال مطالب جدید به قدیم را نمی‌یابند، لذا بیشتر به گذر وقت می‌اندیشند، تا آنچه معلم بیان می‌كند.

روش موفق تدریس از دیدگاه دانش‌آموزان

 اكثریت دانش‌آموزان، كلاس معلم محوری را كه در آن سخنران مطلق معلم باشد قبول ندارند. ناسازگاری در چنین كلاس‌هایی به صور مختلفی بروز می‌كند كه بعداً روی آن، صحبت خواهیم كرد.

در صحبت‌های زیادی كه با شاگردان پایه‌های مختلف داشته‌ام اكثریت آنان روی حل تمرین اضافی تأكید دارند. می‌گویند اگر معلم مطالب گفته شده را به صورت تمرین یا سؤال اضافی به ما بدهد، تا ما نیز چند لحظه‌ای كه او سكوت كرده، بتوانیم روی گفته‌های وی فكر كنیم و خود را بیازمائیم كه تا چه حد مطالب را فرا گرفته‌ایم، آنگاه با آرامش بیشتری دیگر مطالب را پیگری می‌كنیم. بچه‌ها اغلب معتقدند درس باید توأم با مثال‌های دلنشین و مسائل روزمره باشد، بیان قصه‌وار مطالب می‌تواند در كلاس ایجاد علاقه به گوش دادن كند. بیان قصه‌وار همان موردی است كه قرآن در بسیاری مواقع جهت جذابیت و مؤثر بودن آموزش خاصی استفاه نموده است. در غیر این صورت كلاس خشك و خسته‌كننده می‌شود. من هم گاهی برای بیان مطلبی آن را در قالب داستانی ارائه می‌دهم و عملاً می‌بینم دقت بچه‌ها بیشتر می‌شود و مطالب را بهتر یاد می‌گیرند.

نحوه فعال نگاهداشتن كلاس توسط معلم:

چگونه می‌توان كلاس پویا و پر تحرك داشت؟

جهت فعال نگهداری كلاس باید مرتباً از بچه‌ها كار كشید. معلمینی كه تمام مدت سخنران مطلق هستند معمولاً مواجه با كلاسی خواب‌آلود و بی‌تحرك می‌شوند. خیلی ساده می‌توان جلوی این كار را گرفت همان‌طوری كه از زبان خود بچه‌ها شنیدیم باید آنها را وادار به فعالیت كرد با جملات ساده‌ای نظیر: «خوب تا حال چه گفتیم»، «فكر می‌كنید بعد چه می‌شود»، «كی می‌تونه بگه»، «كی می‌تونه سریع‌تر به جواب برسه»، «می‌خواهم ببینم سرعت عمل كی بیشتره»، «تصور كنید در این شرایط هستید چه می‌كنید» نظیر این پرسش‌ها می‌تواند باعث ایجاد كلاسی كاملاً فعال باشد چنین سؤالاتی با ایجاد حس كنجكاوی بچه‌ها را وادار به تفكر بیشتر روی موضوع می‌نماید به خصوص اگر محاسن مطالب یا كاربردهای آنها در زندگی را بدانند در واقع ایجاد انگیزه برای فهم بهتر مطالب را كرده‌ایم و این باعث می‌شود مطالب بهتر جا بیفتند و باور یادگیری و اعتماد به نفس و تسلط روی موارد درس داده شده ایجاد می‌گردد. زیرا در این موارد نتیجه آن چیزی نیست كه معلم بیان كرده باشد بلكه بچه تصور می‌كند نتیجه همان چیزی است كه خود به آن رسیده است.

نكته مهم دیگر كه اكثریت نظریه‌ها روی آن تأكید داشتند، عدم تكرار بیش از حد مطلب است معلمینی كه مطلب ساده‌ای را بارها تكرار می‌كنند، باعث خستگی و بی‌حوصلگی كلاس می‌گردند. روانشناسان معتقدند بیشترین گیرایی در یك سخنرانی حدود بیست دقیقه اول می‌باشد و معلمینی كه تا ثانیه‌های آخر كلاس موارد بسیار بسیار مهم را می‌گویند بهتر است به حد كشش طبیعی كلاس نیز توجه داشته باشند.

برخی همكاران نظریه جالبی در این مورد دارند آنها می‌گویند سعی می‌كنیم وقت خود را طوری تنظیم كنیم كه فشار كاری در اوایل وقت شروع كلاس بیشتر از اواخر باشد و در دقایق آخر به بچه‌ها وقت آزاد می‌دهیم تا اگر اشكال یا سؤالی هنوز برایشان باقی مانده با خیال راحت آن را بپرسند یا اینكه بتوانند مطالب تدریس شده را مرور كنند.

علل لزوم پرسش درس از دیدگاه بچه‌ها و معلمین

در مورد درس پرسی، معمولاً همكاران و شاگردان اتفاق‌نظر دارند كه اگر این كار انجام نشود عملاً كارآیی كلاس پائین می‌آید. شاگردان می‌گویند اگر بهترین معلم را هم داشته باشیم ولی مرتباً درس را از ما نخواهد كار یادگیری بسیار مشكل‌تر است. البته هدف اصلی معلمین علاوه بر اندازه‌گیری میزان برآیند یادیگری كلاس و وادار ساختن بچه‌ها به تلاش جهت استمرار امر یادگیری، آن است كه درس به صورت شفاهی و با بیان خود دانش‌آموزان نیز تكرار شود تا هیچ‌گونه ابهامی باقی نماندكلاً ایجاد سؤال باعث تحریك حس كنجكاوی و حركت بیشتر برای یافتن پاسخ می‌شود. معلم می‌تواند تمامی مطالب مهم جلسه قبل را به صورت سؤال‌های عمومی در كلاس مطرح كند، تا كلیه مطالب مرور شوند و كلاس آماده‌ی پذیرش درس جدید گردد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *